“Eén op de drie renners kampt met aanhoudende angst na een val”: de onzichtbare littekens van het peloton

“De weg naar waar ik nu sta is ongelooflijk zwaar en uitdagend geweest. Mentaal en fysiek ben ik echt helemaal onderuitgegaan en ik heb vaak ernstig getwijfeld aan mijn toekomst.” Remco Evenepoel ging door een diep dal nadat hij op 3 december 2024 tijdens een training tegen het openstaande portier van een postwagen knalde. Niet de vele breuken, maar wel wat er in zijn hoofd afspeelde bleek het zwaarst te wegen. En de dubbele olympische kampioen is niet alleen.

Misschien herken je het wel. Die knoop in je maag wanneer je voor het eerst na een tegenslag weer moet doorzetten. Gelukkig ebt dat gevoel vaak snel weg, maar wielrenners worstelen echter langer met die mentale drempel. Voor hen blijkt het allesbehalve eenvoudig om die knop om te draaien.

“Eén op de drie renners ontwikkelt een posttraumatische stressstoornis na een val”, legt sportpsycholoog Inez Swinnen uit. Dat houdt in dat een schokkende gebeurtenis niet meteen verwerkt geraakt en aanhoudende angst met zich meebrengt. Wat voor een buitenstaander een routinevalpartij lijkt, kan voor de renner zelf nog maandenlang sporen nalaten.

Dat uitgerekend een topper als Evenepoel zo dicht bij een breekpunt kwam, toont hoe onderschat de mentale impact van een val nog altijd is. Met microfoon en videocamera in de hand onderzocht ik de onzichtbare littekens van een val in de wielersport. Het resultaat: een videoreportage waarin wielrenners, een sportpsycholoog en een osteopaat vertellen over hun ervaringen met mentale terugslagen.

Tussen angst en acceptatie

Osteopaat Pieter De Niel ziet dagelijks de fysieke gevolgen van een val. Tot voor kort was hij aan de slag bij de profploegen Lotto-Soudal en Intermarché-Wanty. Naast het lichamelijke oplapwerk komt hij ook regelmatig in contact met mentale kwaaltjes. “Als wonden heel traag genezen, weegt dat op de gemoedstoestand van een renner. Bij iedere beweging worden ze herinnerd aan hun blessure en dat is lastig.”

Voorbeelden van die mentale tol zijn er genoeg. Klimmer Thibaut Pinot kampte jarenlang met daalangst. Concurrent Bradley Wiggins verkrampte na een val zo hard in een afdaling in de Ronde van Italië dat het mee aan de basis lag van zijn opgave.

Xandro Meurisse brak in 2023 dan weer zijn pols na een schuiver in de wielerklassieker Amstel Gold Race. “Ik verloor het vertrouwen in mijn banden en dan werd het een mentale kwestie”, blikt hij terug. “In de daaropvolgende Ronde van Zwitserland loste ik bijgevolg in iedere afdaling.”

Xandro Meurisse in actie op training. © Rien Debaere

Zien vallen doet vallen

Toch is een eigen valpartij niet de enige bron van mentale schade. Ook een andere renner zien vallen of een collega verliezen door een crash, hakt er vaak stevig in. Stig Broeckx lag in 2016 maandenlang in coma na een val in de Ronde van België. Drie jaar later overleed Bjorg Lambrecht na een ongelukkige smak in de Ronde van Polen.

“Na twee dodelijke valpartijen van ploegmaats dacht ik aan stoppen, maar ik besefte ook dat het telkens brute pech was."

Jasper De Buyst, profwielrenner

Jasper De Buyst was ploegmaat van beide renners en herinnert zich nog goed wat er zich toen in zijn hoofd afspeelde. “Het was heel moeilijk om terug op de fiets te kruipen. Ik dacht aan stoppen, maar besefte ook dat het telkens brute pech was.”

Al vindt niet iedereen de kracht om door te zetten. Bij de opleidingsploeg van het Belgische team Soudal-Quick Step zetten de jongelingen Gabriel Berg en Cormac Nisbet een punt achter hun carrière, murw van het leed dat ze ervoeren en bij anderen zagen.

Terug in het zadel

Gelukkig staat de wielerwereld niet stil. De mentale begeleiding binnen de ploegen is de voorbije jaren aan een stevige opmars bezig. “Vroeger was dat een beetje taboe, maar tegenwoordig heeft bijna iedere ploeg zijn eigen psycholoog of mental coach”, zegt De Niel. “Renners kunnen op ieder moment bij hem of haar terecht.”

Sportpsycholoog Inez Swinnen begeleidt dagelijks profwielrenners. Met diverse therapieën stelt ze de renners opnieuw bloot aan hun angsten. Eén van de meest gebruikte is EMDR, of Eye Movement Desensitization and Reprocessing. “Daarbij werk ik met tikjes of oogbewegingen om zo het verwerkingsproces in de hersenen op gang te doen komen”, legt ze uit. “Zo kan een angst gekanaliseerd worden om het zelfvertrouwen opnieuw te doen groeien.”

“Je staat er soms niet bij stil hoe belangrijk de steun van vrouw en kind is. Voor een groot deel zijn mijn prestaties ook hun verdienste.”

Xandro Meurisse, profwielrenner

Naast professionele begeleiding is ook een stevige thuisbasis van onschatbare waarde. “Je staat er soms niet bij stil hoe belangrijk de steun van vrouw en kind is. Voor een groot deel zijn mijn prestaties ook hun verdienste”, zegt Meurisse, die een zoon van zeven jaar heeft.

De Buyst heeft een dochter (4) en een zoon (2). “Sinds ik kinderen heb, leer ik om valpartijen in perspectief te plaatsen. De wereld stopt namelijk niet met draaien”, sluit hij zich aan. “Een herstelproces vergt tijd, maar het komt telkens in orde.”

Jasper De Buyst tijdens de Renewi Tour in 2024. © Rien Debaere

Desondanks blijft wielrennen een vreemde eend in de bijt. “Ik merk toch dat het een soort van individuele ploegsport is. In een herstelproces ben je vaak op jezelf aangewezen, want het wielercircus draait gewoon door. Waar voetballers elke dag in hun clubcomplex terecht kunnen om te revalideren, moet een wielrenner vooral zijn eigen omkadering zoeken”, vertelt De Buyst.

De weg naar meer mentale begeleiding na een val is dus ingeslagen, maar nog lang niet afgelegd. Of hoe de wielersport minstens even zwaar is in het hoofd als in de benen, besluit Meurisse. “Voor je het goed beseft, neem je opnieuw dezelfde risico’s als voor de val. Dat moet ook, anders moet je er gewoon mee stoppen.”