Waardevol erfstuk of afgedankt meubel? Ontdek welk potentieel er nog schuilt in uw oude Vlaamse meubels
Een oude stoel van groot(ouders). Een kast die al jaren op zolder staat. Een tafel die niet meer past in het gerenoveerde interieur. Voor de ene generatie zijn het herinneringen, voor de andere vooral meubels die niet meer passen. Maar wat als we ze niet hoeven te bewaren zoals ze zijn, én ze ook niet hoeven weg te gooien? Wat als net die oude meubels een nieuwe verbinding tussen generaties kunnen vormen?
Wanneer herinneringen plaats moeten maken
Vlaanderen heeft een relatief oude woningvoorraad: de gemiddelde leeftijd van gebouwen bedraagt ongeveer 60 jaar. Ongeveer 76 procent van de gebouwenvoorraad is residentieel. Achter die woningen schuilt niet alleen baksteen, maar ook een minder zichtbare materiaalstock: het meubilair.
Wanneer een woning wordt gerenoveerd, een ouder of grootouder overlijdt of een volgende generatie de woning overneemt, verandert ook het interieur. Kasten, tafels en stoelen die jarenlang deel uitmaakten van een gezin lijken plots geen plaats meer te hebben. Het huidige antwoord? Naar het containerpark.
Zo ontstaat een merkwaardige tegenstelling. We willen duurzamer omgaan met wat we hebben, terwijl we tegelijkertijd meubels afdanken die technisch nog perfect bruikbaar zijn.
Het probleem ligt niet bij het meubel, maar bij de manier waarop we ernaar kijken.
Afval wordt grondstof
Binnen de circulaire economie groeit het idee dat wat al aanwezig is, opnieuw een grondstof kan worden. In de architectuur gebeurt dat onder meer via urban mining: gebouwen worden gezien als tijdelijke opslagplaatsen van materialen die later opnieuw kunnen worden ingezet.
Maar waarom zouden we wachten tot een gebouw wordt afgebroken? Ook in onze woningen bevindt zich een aanzienlijke voorraad aan materialen, onder meer in het aanwezige meubilair.
Vanuit die gedachte onderzocht ik in mijn eigen onderzoek het principe van furniture mining: urban mining, maar dan op de schaal van het meubel. Een meubel wordt daarbij niet langer gezien als een afgewerkt object, maar als een materialenbank van hout, verbindingen, constructies, afwerkingen en vakmanschap.
Wanneer het meubel zijn oorspronkelijke functie verliest, verdwijnen die kwaliteiten niet. Een oud meubel kan daardoor het vertrekpunt worden voor een nieuw ontwerp, waarbij bestaande materialen en onderdelen opnieuw worden ingezet.
Van oude stoelen naar nieuwe meubels: een tweede leven
Dat idee vormde het vertrekpunt van mijn masteronderzoek. Ik onderzocht hoe typische oude Vlaamse meubels uit woningen van (groot)ouders opnieuw kunnen worden ingezet binnen hedendaagse, multigenerationele woningen.
Niet door ze simpelweg op te schuren en opnieuw te vernissen. Ook niet door ze te restaureren tot precies hetzelfde meubel als vroeger.
Wel door ze uit elkaar te halen. Demonteren. Analyseren. Vakmanschap van de originele makers herontdekken.
Ik inventariseerde bestaande meubels, onderzocht hun verbindingen en materialen, maakte digitale 3D-modellen en experimenteerde met fotocollages en frottage. Uiteindelijk ging ik letterlijk met de meubels aan de slag: demonteren, analyseren, combineren en herontwerpen met nieuwe verbindingen.
Die fysieke confrontatie leverde inzichten op die een computer niet kon geven. Achter oude nagelgaten, pen-en-gatverbindingen, lijmresten en slijtage bleek een enorme hoeveelheid informatie verborgen te zitten. Het meubel vertelde hoe het gemaakt was, hoe het gebruikt was en hoe het opnieuw kon worden samengesteld.
De gebruiksporen waren geen beperking, maar juist inspiratie voor het nieuwe ontwerp.
Niet behouden. Niet weggooien. Herinterpreteren.
Wat gebeurt er wanneer een stoel geen stoel meer hoeft te zijn?
Dat werd een centrale ontwerpvraag. In mijn masterproject werden bestaande stoelen uit familiale en tweedehands contexten gedemonteerd en opnieuw samengesteld. Onderdelen kregen nieuwe relaties en functies. Een vertrouwde stoel kon veranderen in een boekenrek, een schildersezel of een drager voor een kunstwerk.
Toch moest het oude meubel niet verdwijnen.
Sporen van gebruik, oude verbindingen, groeven en imperfecties bleven zichtbaar. Net die sporen maken het object herkenbaar en geven het een geschiedenis. Het nieuwe ontwerp wist het verleden dus niet uit, maar schrijft er een nieuw hoofdstuk aan toe.
Daarmee ontstaat een interessante spanning: het meubel is tegelijk oud en nieuw, vertrouwd en vreemd, erfstuk en gebruiksvoorwerp.
Opnieuw verbinding creëren tussen generaties
Daar ligt misschien wel de grootste waarde.
Een meubel van een groot(ouder) hoeft geen museumstuk te worden om betekenisvol te blijven. Het kan opnieuw deel worden van het dagelijkse leven.
Een oud meubel kan worden herontworpen en herbestemd zonder zijn geschiedenis te verliezen. Sporen van gebruik en herinneringen blijven aanwezig in het nieuwe ontwerp. Zo krijgt het herwerkte meubel een gelaagde betekenis: het draagt zowel het verhaal van zijn verleden als dat van zijn nieuwe functie.
Zo kan hergebruik een fysieke brug vormen tussen verleden en heden.
Waardevol? Of afval?
De vraag is dus misschien niet hoeveel oude meubels we nog kunnen redden.
De interessantere vraag is: hoeveel waarde zien we vandaag nog in wat al bestaat?
Want niet elk oud meubel moet behouden blijven. Niet elk meubel is technisch geschikt voor hergebruik en niet elke herwerking leidt automatisch tot een beter of duurzamer resultaat. Ook dat werd duidelijk tijdens mijn onderzoek. Sommige ontwerpen bleken in 3D perfect mogelijk, maar botsten in werkelijkheid op materiaaltechnische grenzen.
Juist die confrontatie maakt hergebruik interessant. Je ontwerpt niet langer vanuit een leeg blad. Je vertrekt vanuit wat er al is, met al zijn mogelijkheden én beperkingen.
Een archief voor wat bijna vergeten was
Uit het onderzoek ontstond daarom HerMaak Archief, een open-source website waarop ik mijn experimenten, ontwerpen, demontagehandleidingen en hermaakmethodes documenteer. Het doel is niet om één oplossing op te leggen, maar om kennis te delen en anderen uit te nodigen zelf met bestaande meubels aan de slag te gaan.
Want misschien staat er in veel Vlaamse woningen nog een verborgen materialenbank: een kast die na een verhuis overbodig werd, stoelen die na het overlijden van een grootouder geen plaats meer kregen, een tafel die haar functie verloor.
HerMaak Archief wil die blik veranderen. Niet door het oude te bewaren zoals het was, maar door te tonen wat het opnieuw kan worden. Want tussen afval en grondstof ligt vaak meer potentieel dan we denken.
- Paulien Ceyssens
Bron beelden: eigen beelden, Paulien Ceyssens.
Bibliografie
Albuquerque, P. C. (2011). Grandparents in multigenerational households: the case of Portugal. European Journal Of Ageing, 8(3), 189–198. https://doi.org/10.1007/s10433-011-0196-2
Aldebei, F., & Dombi, M. (2021). Mining the Built Environment: Telling the Story of Urban Mining. Buildings, 11(9), 388. https://doi.org/10.3390/buildings11090388
Arora, M., Raspall, F., Fearnley, L., & Silva, A. (2021). Urban mining in buildings for a circular economy: Planning, process and feasibility prospects. Resources Conservation And Recycling, 174, 105754. https://doi.org/10.1016/j.resconrec.2021.105754
Atelier Recup. (z.d.). Visie. https://www.atelierrecup.be/project-3
Bauman, Z. (2007). Consuming life. Polity.
BC asm. (n.d.). BC Architects. https://bc-asm.org/
Borret, K. (2024). The Architecture of Reuse in Brussels: From Linear to Circular.
Box furniture; : Brigham, Louise. [from old catalog] : Free Download, Borrow, and Streaming : Internet Archive. (1909). Internet Archive. https://archive.org/details/boxfurniture00brig/page/n5/mode/2up
Bridgens, B., Powell, M., Farmer, G., Walsh, C., Reed, E., Royapoor, M., Gosling, P., Hall, J., & Heidrich, O. (2018). Creative upcycling: Reconnecting people, materials and place through making. Journal Of Cleaner Production, 189, 145–154. https://doi.org/10.1016/j.jclepro.2018.03.317
Bumgardner, M. S., & Nicholls, D. L. (2020). Sustainable Practices in Furniture Design: A Literature Study on Customization, Biomimicry, Competitiveness, and Product Communication. Forests, 11(12), 1277. https://doi.org/10.3390/f11121277
Burgess, G., & Muir, K. (2019). The Increase in Multigenerational Households in the UK: The Motivations for and Experiences of Multigenerational Living. Housing Theory And Society, 37(3), 322–338. https://doi.org/10.1080/14036096.2019.1653360
Buurman Antwerpen. (z.d.). Buurman Antwerpen | Circulaire materialen en activiteiten. https://buurmanantwerpen.be/
Chapman, J. (2012). Emotionally durable design. https://doi.org/10.4324/9781849771092
Cooper, T. (2010). Longer lasting products: Alternatives to the Throwaway Society. Gower Publishing.
Cossu, R., & Williams, I. D. (2015). Urban mining: Concepts, terminology, challenges. Waste Management, 45, 1–3. https://doi.org/10.1016/j.wasman.2015.09.040
De Decker, P., Meeus, B., Pannecoucke, I., Schillebeeckx, E., Verstraete, J., & Volckaert, E. (2015). Woonnood in Vlaanderen.: Feiten / mythen / voorstellen. Maklu.
Departement Omgeving. (2023). Zorgwonen in Vlaanderen. Vlaamse Overheid. https://www.vlaanderen.be/zorgwonen
De Vos, E., & Spoormans, L. (2022). Collective Housing in Belgium and the Netherlands: A Comparative Analysis. Urban Planning, 7(1), 336–348. https://doi.org/10.17645/up.v7i1.4750
Devos, K., Devlieger, L., & Steeman, M. (2023). Urban mining: Availability of building materials in Flemish social housing dwellings. In Proceedings of the 2nd International Conference on Construction, Energy, Environment & Sustainability (CEES 2023). https://hdl.handle.net/1854/LU-01HC9TZ1ED4ZJWE5F9RD121DCA
Duplex Studio. (z.d.). About. https://www.duplexstudio.be/
Easthope, H., Liu, E., Burnley, I., & Judd, B. (2016). Changing perceptions of family: A study of multigenerational households in Australia. Journal Of Sociology, 53(1), 182–200. https://doi.org/10.1177/1440783316635850
Gerards, S., De Ridder, R., & De Bleeckere, S. (2015). Designing Multigenerational Dwelling: A Workshop with Four Flemish Architecture Firms. International Journal Of Architectural Research Archnet-IJAR, 9(2), 20. https://doi.org/10.26687/archnet-ijar.v9i2.658
Hague, A., & Hague, E. (2025, December). The social benefits of furniturereuse in the circular economy. James Hutton Institute. https://doi.org/10.31235/osf.io/ja3yd_v1
Halfwerk. (z.d.). Shop. https://www.halfwerk.be/shop
Hollander, M. C. D., Bakker, C. A., & Hultink, E. J. (2017). Product Design in a Circular Economy: Development of a Typology of Key Concepts and Terms. Journal Of Industrial Ecology, 21(3), 517–525. https://doi.org/10.1111/jiec.12610
Huang, W., Rahman, A. R. A., Gill, S. S., & Effendi, R. A. A. R. A. (2025). Furniture design based on cultural orientation: a thematic review. Cogent Arts And Humanities, 12(1). https://doi.org/10.1080/23311983.2024.2442811
Ielegems, E., Smetcoren, A., & Petermans, A. (2023). HOUSE-research: meer innovatie nodig in wonen, met aandacht voor welbevinden en diversiteit onder ouderen. Document Server@UHasselt. http://hdl.handle.net/1942/40530
Jackson, T. (2005). Motivating sustainable consumption. University of Surrey. https://www.researchgate.net/publication/242600751_Motivating_Sustainab…
LaFarge, A. (2019). Louise Brigham and the Early History of Sustainable Furniture Design. Springer Nature.
Lambrix, S., Vekemans, T., Vanrie, J., Smetcoren, A., & Petermans, A. (2025). Village Living: Exploring Local Design Futures of Intergenerational Housing in a Belgian Village. Journal Of Architecture And Urban Design., 2(1), 118–145. https://doi.org/10.59528/ms.jaud2025.1122a7
Liang, J., Li, J., Cao, X., & Zhang, Z. (2024). Generational Differences in Sustainable Consumption Behavior among Chinese Residents: Implications Based on Perceptions of Sustainable Consumption and Lifestyle. Sustainability, 16(10), 3976. https://doi.org/10.3390/su16103976
Maarten Gielen - There’s a Void Somewhere Else. (2024, 25 september). Spotify. https://open.spotify.com/episode/4LguwjcpzBMl1lkmqMKx6Q
Magdziak, M. (2023). Intergenerational housing forms as a consequence of the evolutionary model of multi-generation family life in the context of society aging and socio-economic changes. Space&FORM, 2023(56), 117–128. https://doi.org/10.21005/pif.2023.56.b-06
Mahy, T. (2025, 12 november). Lionel Devlieger - Zwijgen is geen optie. Zwijgen Is Geen Optie. https://zwijgenisgeenoptie.be/lionel-devlieger/
Mankata, L. M., Antwi-Afari, P., Frimpong, S., & Ng, S. T. (2025). Material Passports in Construction Waste Management: A Systematic Review of Contexts, Stakeholders, Requirements, and Challenges. Buildings, 15(11), 1825. https://doi.org/10.3390/buildings15111825
Manna, R. (2025, 7 mei). Do we need ‘NEW’?:Rethinking Trends Through Emotional Connections, Sustainable Design, and Cultural Heritage. https://openresearch.ocadu.ca/id/eprint/4765
Miller, J. (2005). Furniture: World Styles from Classical to Contemporary. Penguin.
Minten, D. (2015). Pleidooi voor het niet-bouwen.
OVAM. (2026). Gemiddelde leeftijd van gebouwen [Indicator]. CE Monitor Circulaire Economie Vlaanderen. https://cemonitor.be/indicator/huisvesting/gewenste- veranderingen/gemiddelde-leeftijd-van-gebouwen/
OXY: duurzaam hergebruik in hartje Brussel. (2025, 12 mei). NAV. https://www.nav.be/nieuws/oxy-duurzaam-hergebruik-in-hartje-brussel
Pile, J. F. (2005). A History of Interior Design. Laurence King Publishing.
Rietveld, G. T., & Küper, M. (1992). Gerrit Th. Rietveld: The Complete Works, 1888-1964.
Rotor Deconstruction – Reuse of building materials made easy. (n.d.). Rotor Deconstruction – Reuse of Building Materials Made Easy. https://rotordc.com/
Sabrina van Dongen. (z.d.). “Why are we throwing out all the nice furniture?” https://open.spotify.com/episode/2hPwZP6CEkJ0wA9CrSaJzL
Sanchez, B., Honic, M., Leite, F., Herthogs, P., & Stouffs, R. (2024). Augmenting materials passports to support disassembly planning based on building information modelling standards. Journal Of Building Engineering, 90, 109083. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2024.109083
Singleton, E. (2020). Dutch and Flemish Furniture.
Skou, N. P., & Munch, A. V. (2016). New Nordic and Scandinavian Retro: reassessment of values and aesthetics in contemporary Nordic design. Journal Of AESTHETICS & CULTURE, 8(1), 32573. https://doi.org/10.3402/jac.v8.32573
Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen. (2024, april 29). Wonen in Vlaanderen: Uitdagingen vanuit sociaal-economisch perspectief (achtergrondrapport). https://www.serv.be/sites/default/files/documenten/SERV_20240429_woonpr…
Statbel. (2020, 12 oktober). gebouwen in België. Federale Overheidsdienst Economie. https://statbel.fgov.be/nl/nieuws/4573099-gebouwen-belgie
Vanhaute, E. (2003). Leven, wonen en werken in onzekere tijden. Patronen van bevolking en arbeid in België in de “lange negentiende eeuw”. BMGN - Low Countries Historical Review, 118(2), 153–178. https://doi.org/10.18352/bmgn-lchr.5832
Varpa, J., Autio, M., & Autio, J. (2024). Sustainable Living: Young Adults Prolonging the Material Life Cycle of Objects Through the Appreciation of Used Furniture, Interiors, and Building Design. Circular Economy And Sustainability, 4(4), 2559–2578. https://doi.org/10.1007/s43615-024-00378-2
Verbist, G., Diris, R., & Vandenbroucke, F. (2019). Solidarity between Generations in Extended Families: Old-Age Income as a Way Out of Child Poverty? European Sociological Review, 36(2), 317–332. https://doi.org/10.1093/esr/jcz052
Verga, G. C., & Khan, A. Z. (2022). Space Matters: Barriers and Enablers for Embedding Urban Circularity Practices in the Brussels Capital Region. Frontiers in Built Environment, 8. https://doi.org/10.3389/fbuil.2022.810049
Vlaamse Regering. (2024). Beleidsnota 2024-2029: Energie en Klimaat (doc. nr. 70827). Departement Kanselarij en Buitenlandse Zaken. https://publicaties.vlaanderen.be/view-file/70827
Vlaanderen Circulair. (z.d.). Urban mining. https://www.vlaanderen-circulair.be/nl/bouw/bouw-wat-is-het/urban-mining
Wallach, C. (2009). Tramp Art: Another Notch, Folk Art from the Heart. Schiffer Publishing.
Wells, V. K., Carrigan, M., & Athwal, N. (2023). Holding on or letting go: Inheritance as a liminal experience. Marketing Theory, 23(3), 509–532. https://doi.org/10.1177/14705931231162400
Winters, S., Ceulemans, W., Heylen, K., Pannecoucke, I., Vanderstraeten, L., Van Den Broeck, K., De Decker, P., Ryckewaert, M., & Verbeeck, G. (2015). Wonen in Vlaanderen anno 2013. De bevindingen uit het Grote Woononderzoek 2013 gebundeld. Maklu.
Woningvoorraad. (z.d.). Vlaanderen.be. https://www.vlaanderen.be/statistiek-vlaanderen/bouwen-en-wonen/woningv…
Zhang, J., Su, J., Zeng, Y., & Zhang, C. (2024). The Application and Development of Design Management at IKEA: A Case Study Based on The Concept of Democratic Design. International Journal Of Global Economics And Management, 4(2), 65–70. https://doi.org/10.62051/ijgem.v4n2.09
Algemene bronvermelding:
ChatGPT:
ChatGPT werd na het schrijven van eigen teksten gebruikt ter ondersteuning bij het verbeteren van zinsbouw, het aanreiken van synoniemen en het verhogen van de vlotheid van de formulering, evenals het opsporen en corrigeren van grotere taal- en schrijffouten in zelfgeschreven en geparafraseerde passages.
ChatGPT. (2026). Hulp bij het verbeteren van schrijffouten en zinsbouw in zelfgeschreven teksten [Artificiële intelligentie]. OpenAI. Verkregen van https://chat.openai.com/
Grammarly:
Grammarly werd gebruikt als digitale schrijfassistent ter ondersteuning bij het detecteren en corrigeren van spelling- en grammaticafouten in de zelfgeschreven tekst.
Grammarly. (2026). Grammarly writing assistant software [Computer software]. https://www.grammarly.com
