De vergeten kunst van spelen

Hoe leren we volwassenen terug spelen? 

Wanneer heb jij voor het laatst gespeeld? Niet het soort spel met regels, competitie of

begeleiding, maar het vrije spel dat zomaar ontstaat. Die vraag stelde ik mezelf aan het begin van deze thesis. Ze bracht me terug naar mijn kindertijd, waarin een laken en een paar stoelen genoeg waren om me een hele middag bezig te houden. Ergens onderweg naar volwassenheid verandert ons spel. Het wordt gepland, afgebakend en gedefinieerd door regels. In deze thesis onderzoek ik hoe Brugge opnieuw ruimte kan maken voor dat vrije spel als vorm van actieve ontmoeting en, hoe de blik van de interieurarchitect kan helpen om een stedelijke bodem te creëren waarin spel opnieuw kan ontstaan. 

" We zijn volwassen geworden, maar we zijn het spelen kwijtgeraakt. " - Van Vlimmeren, Hannah

Die vaststelling vormt het vertrekpunt van mijn onderzoek. 

Wanneer spel beleid wordt 

Hoe ontstaat spel dat niet gepland is, maar gewoon gebeurt? Om dat te begrijpen zocht ik naar een context die meer houvast biedt dan het abstracte idee van 'vrij spel'. Die vond ik in het beleidsprogramma van Brugge. Tussen de vele ambities staat één opvallende zin: Brugge wil zichzelf opnieuw profileren als circusstad. Dat kleine beleidspuntje opent een grote vraag. Brugge heeft een rijke circusgeschiedenis, maar hoe zichtbaar is die vandaag nog? De drie initiatieven die nu bestaan brengen circus naar een publiek dat er bewust voor kiest. Waardevol, maar dat maakt van Brugge nog geen circusstad. 

Circusstad of circusprogrammering? 

Een circusstad is geen verzameling van voorstellingen. Het is een context waarin circus overal en altijd kan ontstaan. Die gedachte bracht me naar plekken waar vroeger circussen neerstreken: tijdelijke enclaves die ooit vol beweging zaten, maar vandaag als onbenutte ruimtes in de stad liggen. 

Deze 'latente' ruimtes missen structuur en functie, maar precies dat maakt ze interessant. Hun schaal en geborgenheid maken ze laagdrempeliger dan drukke stadszones. Ze nodigen uit tot toe-eigening, tot ontmoeting, tot spel. 

Het geheim van de circusartiest

In een gesprek met Lotte Rosier van Circusatelier Woesh werd één zin richtinggevend: "Circus is heel veel spelen, maar niet competitief". Ze beschreef hoe circusartiesten anders naar de wereld kijken. Waar een voorbijganger een bankje ziet, ziet een circusartiest een kans om te balanceren of er vanaf te springen. Die blik is niet aangeboren, maar aangeleerd. De vraag is dus niet of volwassenen kunnen spelen, maar hoe je die circusblik activeert. 

Het beeld dat veel mensen van circus hebben: tenten en spektakel, blijft hangen maar het moderne circus heeft zich daarvan losgemaakt. In essentie draait het om een eenvoudige, radicale dialoog tussen mens, beweging en object. 

De rol van de volwassene doorbreken

In de publieke ruimte speelt iedereen een rol: de jogger die strak voor zich kijkt, de man op een bankje. Mensen passen hun gedrag voortdurend aan op basis van wie er kijkt. Schaamte regisseert die rol: niemand wil de persoon zijn die 'iets geks' doet.

Tijdens mijn observaties in Brugge zag ik dat patroon overal terugkeren. Op 't Zand liepen mensen doelgericht door, oogcontact vermijdend, de stilte opvullend met hun telefoon. Aanwezig, maar niet verbonden. 

Op het Kruisvest gebeurde iets anders. Daar ontstond contact: een glimlach, een blik die even blijft hangen. Een groep voorbijgangers keek geamuseerd toe hoe twee jongeren voetbalden. Ze glimlachten, maar zetten zelf de stap niet. Ze wachtten op een aanleiding, iemand die het hen voordeed. 

Mijn eerste fout was te denken dat ik het spel moet organiseren. Dat is niet de taak van de interieurarchitect, maar die van de gebruiker. Ruimtes die een gebruik voorschrijven laten weinig toe-eigening toe. Om spel in Brugge te faciliteren, moet er een aanleiding ontstaan die de rol van de volwassene doorbreekt. 

" Spelen laat zich niet organiseren, het laat zich alleen uitnodigen. " - Besluit Van Vlimmeren 

Circus Modulair in actie 

Interieurarchitectuur bevindt zich op het snijpunt van ruimte, mens en gebruik. Deze masterproef wil de stad niet ontwerpen, de mens niet sturen of het circus organiseren, maar de ruimtelijke voorwaarden scheppen waarin die drie elkaar kunnen ontmoeten. Vanuit die bemiddelende positie ontstond Circus Modulair. 

Circus werd de lens voor het ontwerp vanuit zijn bewegingstaal. Die bewegingen werden geabstraheerd en vertaald naar objecten die in de stad kunnen verschijnen. Om ze verplaatsbaar, laagdrempelig en open te maken, werden ze ontbonden in een bouwpakket. Alles past in één aanhangwagen. Het kan overal naartoe. 

Circus Modulair heeft geen vaste vorm. Dat is het ontwerpprincipe. Het is geen speeltoestel met een voorgeschreven gebruik, maar ook geen straatmeubilair met een toegewezen functie. De materialen zijn sober en robuust. Ze nodigen volwassenen uit om te spelen en samen te ontdekken. 

Hoe twee planken een paard werden 

Op 24 mei 2026 werd Circus Modulair voor het eerst getest op schaal 1:1, op het plein aan de Sint-Jacobuskerk in Borsbeek. Een omgeving die de erfgoedcontext van Brugge simuleert. Vier volwassenen zonder circuservaring: Julie, Sten, Dora en Jens gingen ermee aan de slag. 

De test toonde dat Circus Modulair op meer dan één manier werkt. Als bouwpakket functioneert het als een grote lego-set: het plezier zit in het bouwen zelf. Door zijn neutraliteit activeert het verbeelding. Vier ronde elementen werden voor Jens wielen. Hij bouwde een koets. Julie hield twee planken vast aan een draadstang en zei: 'ik heb een paard.' 

Daarnaast werkt het als modern circus: heel veel spelen, maar niet competitief. Een derde manier moet nog ontdekt worden.

" Ik heb een paard! " - Roept Julie lachend uit

Een circusstad is een speelstad

Stel je voor: een Bruggeling die na zijn werk niet meteen naar huis gaat, maar stopt op een plein waar Circus Modulair is neergestreken. Een plek die ooit vergeten was, maar nu een sociaal hart vormt. Hij ontmoet er mensen die hij nooit eerder aansprak, zelfs zijn buurman van vijf huizen verderop. Samen bouwen ze een boot. Er wordt gelachen en nog iets gedronken. De stad evolueert van een plek waar ontmoeting georganiseerd moest worden naar een plek waar ontmoeting vanzelf ontstaat. 

Een stad waar spel niet verdwijnt met de kindertijd, maar terugkeert in de publieke ruimte.