Dwalen is een zoektocht naar geborgenheid, geen probleemgedrag
- StephanieDe Vreese
- HannahLibbrecht
- KimRobrecht
Een ingetogen lange gang in het woonzorgcentrum verandert in een levendige plek vol vertrouwde geluiden, geuren en stoffen. Zo blijkt dat een eenvoudig schapenvachtje of het gefluit van een vogelhuisje dwaalgedrag bij mensen met dementie (ook op jonge leeftijd) kan ombuigen tot een rustgevende ervaring. Het geheim? Stoppen met kijken naar wat iemand verliest, en luisteren naar de mens achter de diagnose.
Houten voelboxen aan de leuning nodigen bewoners van afdeling 'Lelie' uit om uiteenlopende texturen en materialen te verkennen.
Kilometers op zoek naar herkenning
Ondanks de warme inzet van het zorgteam kent afdeling ‘Lelie’ in woonzorgcentrum Wilgendries te Voorde een witte gang van 140 meter. De bewoners met dementie wandelen veel heen en weer, zoeken herkenbare prikkels of stappen verdwaald binnen in de kamer van een medebewoner.
In de traditionele zorg wordt dit dwalen al snel bestempeld als ‘probleemgedrag’ of ‘onrust’. Het klassieke antwoord? Niet zelden medicatie, het vastbinden van bewoners of gesloten deuren. Maar dwaalgedrag is zelden doelloos. Het is een krachtig, woordenloos signaal van een diepmenselijke behoefte: de zoektocht naar geborgenheid, veiligheid, of simpelweg het gevoel ergens ‘thuis’ te horen. Iemand die doelloos rondloopt rond zes uur ’s avonds – het bekende sundowning – zoekt vaak de vertrouwde routines van vroeger op, zoals het ophalen van de kinderen aan de schoolpoort.
Van patiënt naar burger: een nieuwe manier van kijken
Als een omgeving geen herkenning biedt, missen we de aansluiting met wie iemand is. Een bewoner draagt een rijk levensverhaal mee – als voormalig arbeider, leerkracht of muziekliefhebber –, maar vindt daar in een neutrale gang niets van terug. Zoals Jan Vanwezer, directeur van woonzorgcentrum De Wingerd, het treffend verwoordt: “Iemand die thuis woont of zich thuis voelt, vertoont geen dwaalgedrag.”
Er is een grondige kanteling nodig in hoe we naar dementie kijken: van een medische kijk naar een menselijke aanpak waarin welzijn en identiteit centraal staan. Mensen met dementie zijn geen verzameling van medische klachten, maar burgers met rechten, een eigen identiteit en behoeften. Dwaalgedrag vraagt dan ook niet om het controleren van risico’s, maar om verbinding en het aanpassen van hun omgeving.
Luisteren naar wat onuitgesproken blijft
Maar hoe ontdek je wat iemand nodig heeft als praten of onthouden steeds moeilijker wordt? Door te kijken met andere ogen. Door een ‘persoonsgericht zintuiglijk profiel’ werden levensverhalen en zintuiglijke voorkeuren van bewoners in kaart gebracht via hun naasten. Tijdens onze waarnemingen stonden kleine signalen in gedrag en lichaamstaal centraal: een opgetrokken wenkbrauw, een ontspannen glimlach, of een hand die zoekend over een muur strijkt. Gewapend met die inzichten veranderden we de gang in een zintuigrijke belevingsomgeving. Geen grote, onbetaalbare verbouwingen, maar doordachte en laagdrempelige ingrepen op maat van de bewoners.
Een schapenvacht verslaat de dure hightech robot
Aan de muur hangen nu houten voelboxen met uiteenlopende voelmaterialen. Zodra bewoners de schapenvacht aanraken, gebeurt er iets bijzonders: ogen lichten op en er komen spontaan verhalen los over schapen en het plattelandsleven van vroeger. Iets verderop klinkt bij beweging plots een rustgevend vogelgefluit uit een vogelhuisje, vergezeld van muurstickers van vogels. Er is een geurverstuiver met een subtiele geur van lavendel die angst vermindert, wandverlichting die van kleur verandert bij aanraking, en een draadloze speaker die bekende Vlaamse klassiekers afspeelt – van Will Tura tot Jimmy Frey.
Een opvallende vaststelling tijdens het testen: dure technologische snufjes zijn absoluut niet nodig. Een interactieve robotzeehond van meer dan 6.000 euro roept weliswaar tederheid op, maar eenvoudige, herkenbare voorwerpen uit het dagelijks leven behalen hetzelfde – of zelfs een duurzamer – effect. Interactieve wandpanelen met ritsen en slotjes, maar ook snuistermandjes gevuld met oude stofjes en keukenmateriaal, zetten bewoners aan om hun handen te gebruiken en bevorderen de zelfredzaamheid zonder dat daar constante begeleiding voor nodig is.
Kwaliteit van leven in elke stap
De impact in WZC Wilgendries was meteen voelbaar. De gang die voorheen verwarring en stress opriep, werd een pad vol herkenningspunten. Bewoners houden vaker halt, voelen, luisteren en neuriën mee. Dwaalgedrag werd meer omgebogen naar betekenisvolle momenten van houvast en keuzevrijheid.
Om de rust ook op lange termijn te bewaren, bundelden we onze inzichten in praktijkgids ‘De Lelie’. Deze reikt het zorgteam niet alleen gebruikerstips en toekomstideeën aan die onderbouwd zijn, maar dient zowel als praktische handleiding voor nieuwe medewerkers als gids om de zintuiglijke gang steeds opnieuw af te stemmen op het levensverhaal van nieuwe bewoners.
Het succes van zintuiglijke zorg zit in de eenvoud én in het respect voor de mens achter de ziekte. Door het levensverhaal van bewoners te vertalen naar hun leefomgeving, geven we hen een stem buiten de taal om. Want wie zich geborgen voelt, hoeft niet meer te dwalen.
Auteurs: Jan Desmet, Stephanie De Vreese, Hannah Libbrecht & Kim Robrecht (HOGENT, Bachelor Orthopedagogie)
Promotor: Lieve Van Mulders
Project: WZC Wilgendries te Voorde (Afdeling 'Lelie')
Bibliografie
Literatuurlijst:
Agrawal, A. K., Gowda, M., Achary, U., Gowda, G. S., & Harbishettar, V. (2021). Approach to management of wandering in dementia: Ethical and legal issue. Indian Journal of Psychological Medicine, 43(5_suppl), S53–S59. https://doi.org/10.1177/02537176211030979
Baidjnath Misier, B., Kleine-Deters, J., Wörtche, H. J., Janus, S. I. M., & Zuidema, S. U. (2024). Monitoring challenging behaviors in dementia with sensor technology. Gerontechnology, 23(s), 1–1. https://doi.org/10.4017/gt.2024.23.s.1076.opp
Bertsias, A., Symvoulakis, E. K., Tziraki, C., Panagiotakis, S., Mathioudakis, L., Zaganas, I., & Lionis, C. (2020). Cognitive impairment and dementia in primary care: Current knowledge and future directions based on findings from a large cross-sectional study in Crete, Greece. Frontiers in Medicine, 7, 592924. https://doi.org/10.3389/fmed.2020.592924
Brooks, D., Mitchell, L. K., & Dissanayaka, N. N. (2025). Non-pharmacological Interventions to Reduce Behavioral and Psychological Symptoms of Dementia. Advances in Psychiatry And Behavioral Health, 5(1), 237–248. https://doi.org/10.1016/j.ypsc.2025.03.004
Choe, E. Y., Lee, J. Y., & Montayre, J. (2025). Effectiveness of Nature-Based interventions in reducing agitation among older adults with dementia: A systematic review and meta-analysis. Healthcare, 13(14), 1727. https://doi.org/10.3390/healthcare13141727
Choudry, M., Gould, M., & Ganti, L. (2025). Treatment of agitation in dementia - a systematic review. International Journal Of Emergency Medicine, 18(1), 101. https://doi.org/10.1186/s12245-025-00902-7
Cruz, A. M., Perez, H., Rutledge, E., Daum, C., & Liu, L. (2024). Factors associated with a history of critical wandering among Medic-Alert subscribers. BMC Geriatrics, 24, 564. https://doi.org/10.1186/s12877-024-05162-3
Duarte, N., Cardoso, C., Pinheiro, T., & Alves, S. (2025). Feasibility and preliminary effectiveness of OLAIA multisensory program for people living with dementia. Geriatric Nursing, 64, 103364. https://doi.org/10.1016/j.gerinurse.2025.05.003
Garrido-Pedrosa, J., Capdevila, E., Berga-Quintana, N., González-Román, L., Guijosa-Mira, M. E., Castro, I. A., & Grau-Sánchez, J. (2024). Effectiveness of Tailored Multisensory Stimulation Intervention in People with Major Neurocognitive Disorder: A Quasiexperimental Pilot Study. Occupational Therapy International, 2024(1). https://doi.org/10.1155/2024/7223301
Gitlin, L. N., Kales, H. C., & Lyketsos, C. G. (2012). Nonpharmacologic Management of Behavioral Symptoms in Dementia. JAMA, 308(19), 2020. https://doi.org/10.1001/jama.2012.36918
Griffiths, A. W., Cunha, I., Mikhaylova-O’Connell, Y., Devi, R., Spilsbury, K., & Cherry, M. G. (2024). Exploring the impact of care home environments and culture on supporting residents to ‘wander’ safely. Aging & Mental Health, 28(10), 1410–1418. https://doi.org/10.1080/13607863.2024.2338204
Hogger, L., Fudge, N., & Swinglehurst, D. (2023). Supporting Inclusion and Participation for People Living With Dementia: Ethnographic and Participatory Research Methods. International Journal Of Qualitative Methods, 22. https://doi.org/10.1177/16094069231184773
Huang, M.-H., Tsai, C.-F., Lin, Y.-S., Kuo, Y.-S., Hsu, C.-C., & Fuh, J.-L. (2024). A national survey on health-related quality of life for people with dementia in residential long-term care institutions. Journal of the Formosan Medical Association, 123(7), 764–772. https://doi.org/10.1016/j.jfma.2023.11.012
Hung, L., Hudson, A., Gregorio, M., Jackson, L., Mann, J., Horne, N., Berndt, A., Wallsworth, C., Wong, L., & Phinney, A. (2021). Creating dementia-friendly communities for social inclusion: A scoping review. Gerontology & Geriatric Medicine, 7, Article 23337214211013596. https://doi.org/10.1177/23337214211013596
Jakob, A., & Collier, L. (2017). Sensory enrichment for people living with dementia: increasing the benefits of multisensory environments in dementia care through design. Design For Health, 1(1), 115–133. https://doi.org/10.1080/24735132.2017.1296274
Kok, J., & Birkenhäger, B. (2024). Een illusie? DementieVisie, 36(2), 12–14. https://doi.org/10.1007/s12428-024-1973-y
Leng, M., Zhao, Y., & Wang, Z. (2019). Comparative efficacy of non-pharmacological interventions on agitation in people with dementia: A systematic review and Bayesian network meta-analysis. International Journal Of Nursing Studies, 102, 103489. https://doi.org/10.1016/j.ijnurstu.2019.103489
Leung, P., Lye, V., Kwok, H. T., Fong, L., & Orgeta, V. (2025). Lived experiences of missing with dementia and pathways to care: A qualitative study of carers’ and professionals’ perspectives. Age and Ageing, 54(10), Article afaf289. https://doi.org/10.1093/ageing/afaf289
Loi, S. M., Cations, M., & Velakoulis, D. (2023). Young-onset dementia diagnosis, management and care: A narrative review. Medical Journal of Australia, 218(4), 182–189. https://doi.org/10.5694/mja2.51849
McArthur, V., Everington, S., & Patel, M. (2024). Effectiveness of music-based interventions in acute care settings for people living with dementia to reduce anxiety and enhance the care experience: A systematic review. Archives Of Gerontology And Geriatrics Plus, 1(4), 100087. https://doi.org/10.1016/j.aggp.2024.100087
Mikhaylova-O’Connell, Y., Griffiths, A. W., Cunha, I., Devi, R., Spilsbury, K., & Cherry, M. G. (2025). “There is always a reason why someone is doing something”: The importance of life history and personhood when supporting people with dementia to “wander” in care homes. Dementia, 24(8), 1516–1536. https://doi.org/10.1177/14713012251316679
Monnet, F., Craven, M. P., Dupont, C., Van Den Block, L., & Pivodic, L. (2024). Usability of web-based tools designed for communication and decision-making in dementia: Systematic review and design brief. International Journal Of Medical Informatics, 188, 105484. https://doi.org/10.1016/j.ijmedinf.2024.105484
Murroni, V., Cavalli, R., Basso, A., Borella, E., Meneghetti, C., Melendugno, A., & Pazzaglia, F. (2021). Effectiveness of Therapeutic Gardens for People with Dementia: A Systematic Review. International Journal Of Environmental Research And Public Health, 18(18), 9595. https://doi.org/10.3390/ijerph18189595
O’Connor, D., Sakamoto, M., Seetharaman, K., Chaudhury, H., & Phinney, A. (2022). Conceptualizing citizenship in dementia: A scoping review of the literature. Dementia, 21(7), 2310–2350. https://doi.org/10.1177/14713012221111014
Ong, Y. C., Tang, A., & Tam, W. (2021). Effectiveness of robot therapy in the management of behavioural and psychological symptoms for individuals with dementia: A systematic review and meta-analysis. Journal Of Psychiatric Research, 140, 381–394. https://doi.org/10.1016/j.jpsychires.2021.05.077
Regier, N. G., Hodgson, N. A., & Gitlin, L. N. (2016). Characteristics of Activities for Persons With Dementia at the Mild, Moderate, and Severe Stages. The Gerontologist, 57(5), gnw133. https://doi.org/10.1093/geront/gnw133
Roberfroid, D., Christiaens, W., Detollenaere, J., De Jaeger, M., Kohn, L., & Vos, B. (2025). Young-onset dementia: Paving the way for an integrated care pathway in Belgium (KCE Report 395). Belgian Health Care Knowledge Centre. https://kce.fgov.be/sites/default/files/2025-01/KCE_395_Young-onset_Dementia_Pathway_Belgium_Report.pdf
Rogalski, E., Bona, M., Esparza, M., Fegter, O., Schafer, R., Mooney, A., Fried‐Oken, M., Rademaker, A., & Roberts, A. (2025). Efficacy of Communication Bridge‐2 for primary progressive aphasia: A randomized controlled trial of communication intervention. Alzheimer S & Dementia, 21(3), e70088. https://doi.org/10.1002/alz.70088
Rom, Y., Morag, I., Palgi, Y., & Isaacson, M. (2025). Correlations between the architectural plans of dementia units and residents’ well-being. Scientific Reports, 15(1), 31235. https://doi.org/10.1038/s41598-025-14586-9
Rousseaux, M., Sève, A., Vallet, M., Pasquier, F., & Mackowiak-Cordoliani, M. A. (2010). An analysis of communication in conversation in patients with dementia. Neuropsychologia, 48(13), 3884–3890. https://doi.org/10.1016/j.neuropsychologia.2010.09.026
Royers, T. (2021). Uitreiken en aanraken. Denkbeeld, 33(2), 29. https://doi.org/10.1007/s12428-021-0862-x
Scales, K., Zimmerman, S., & Miller, S. J. (2017). Evidence-Based Nonpharmacological Practices to Address Behavioral and Psychological Symptoms of Dementia. The Gerontologist, 58(suppl_1), S88–S102. https://doi.org/10.1093/geront/gnx167
Schalock, R. L., & Verdugo, M. A. (2002). Handbook on quality of life for human service practitioners. American Association on Mental Retardation.
Schuurmans, L., & Hofman, C. (2024). ‘Die ene glimlach doet ertoe’. DementieVisie, 36(5), 22–24. https://doi.org/10.1007/s12428-024-2016-4
Scott, S., & Kidd, A. (2016). A scoping review of music and anxiety, depression and agitation in older people with dementia in residential facilities and specialist care units. European Geriatric Medicine, 7(5), 488–491. https://doi.org/10.1016/j.eurger.2016.07.007
Siegelaar, A., Mobach, M. P., Janus, S., & Zuidema, S. U. (2025). The Physical Environment and the Quality of Life and Behavior in People With Dementia: A Systematic Meta-Review. Sage Open Aging, 11, 30495334251345092. https://doi.org/10.1177/30495334251345092
Sivasankar, T. A., Murugaiyah, V., Tangiisuran, B., Karuppannan, M., Ramasamy, K., Lim, S. M., Tan, K. M., Mahmod, M., & Gnanasan, S. (2023). The effects of ylang-ylang (Cananga odorata (Lam.) Hook.f. and Thomson) essential oil on behavioural symptoms and plasma biomarkers in long-term care residents with dementia. Annals Of Phytomedicine An International Journal, 12(2). https://doi.org/10.54085/ap.2023.12.2.80
Smith, S. K., Mountain, G. A., & Hawkins, R. J. (2023). A Novel Approach to Support the Use of Visual Methods when Researching with People Living with Dementia. International Journal Of Qualitative Methods, 22. https://doi.org/10.1177/16094069231184122
Smith, S. K., Wolverson, E. L., & Mountain, G. A. (2022). What is intended by the term “participation” and what does it mean to people living with dementia? A conceptual overview and directions for future research. Frontiers in Rehabilitation Sciences, 3, 952722. https://doi.org/10.3389/fresc.2022.952722
Sobot, K. (2024). Hoe Alzheimer de hersenen verandert. Nursing, 30(2), 44–49. https://doi.org/10.1007/s41193-024-1129-8
Sociale Benadering Dementie. (z.d.). De oplossing. https://socialebenadering.nl/de-oplossing
Thomas, T., & Ritter, A. (2022, June 28). Wandering & sundowning in dementia. Practical Neurology, 36–44. https://practicalneurology.com/diseases-diagnoses/alzheimer-disease-dementias/wandering-sundowning-in-dementia/31912/
Thoonsen, M. (2022). Prikkelvriendelijke zorg. Denkbeeld, 34(6), 30–32. https://doi.org/10.1007/s12428-022-1526-1
Uceda-Portillo, C., Aranda-Valero, S., & Moruno-Miralles, P. (2024). Occupational Therapy Interventions to Improve the Quality of Life of Older Adults with Dementia Living in Nursing Homes: A Systematic Review. Healthcare, 12(9), 896. https://doi.org/10.3390/healthcare12090896
Warren, A. (2022). Behavioral and psychological symptoms of dementia as a means of communication: Considerations for reducing stigma and promoting person-centered care. Frontiers in Psychology, 13, Article 875246. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2022.875246
Wong, K. L. Y., Johnson, G., & O’Connor, D. (2024). Living with dementia: Exploring the intersections of culture, race, and dementia, stigma. Dementia, 23(6), 1001–1020. https://doi.org/10.1177/14713012241249796
Zeilig, H., Tischler, V., Van Der Byl Williams, M., West, J., & Strohmaier, S. (2019). Co-creativity, well-being and agency: A case study analysis of a co-creative arts group for people with dementia. Journal Of Aging Studies, 49, 16–24. https://doi.org/10.1016/j.jaging.2019.03.002
