Geef je brein een geschilderde pauze

"Juf, mijn hoofd zit te vol." Het is een uitspraak die wij als toekomstige leerkrachten tijdens onze stages vaak hoorden in de lagere school. Lessen die veel concentratie vragen en klaslokalen vol geluiden, beweging en andere prikkels kunnen ervoor zorgen dat leerlingen hun focus verliezen of overprikkeld raken. Met de gloednieuwe online tool ‘Painted Pause’ brengen wij hier verandering in. Door korte kijkvragen over kunstwerken te combineren met gerichte actie- of rustmomenten, creëerden wij een methode waarmee de hele klas binnen een paar minuten weer gefocust is.

Een hoofd vol chaos 

Stel je een klaslokaal voor waarin de leerkracht al twintig minuten uitleg geeft over moeilijke breuken. Achterin tikt een jongen onrustig met zijn pen op de bank, terwijl een meisje een paar banken verderop haar handen over haar oren slaat, omdat het gefluister om haar heen te luid wordt. Voor leerlingen met ADHD of ASS kan een gewone schooldag soms aanvoelen als een marathon vol hindernissen. Waar de ene leerling nood heeft aan beweging om overtollige energie kwijt te raken, snakt de andere juist naar voorspelbaarheid en rust.

Wij zagen dit dagelijks gebeuren. Maatregelen zoals een hoofdtelefoon opzetten of een leerling apart zetten, worden vaak pas ingezet wanneer de spanning of overprikkeling al is opgelopen. Dat voelt als een pleister op een open wonde. Bovendien kan zo’n aanpak ervoor zorgen dat leerlingen zich anders voelen dan hun klasgenoten. Wij vroegen ons daarom af of het ook anders kon: proactiever, leuker en inclusiever.

High-five voor een schilderij

Vanuit dit praktijkvraagstuk zijn we zelf aan de slag gegaan. We hielden observaties in de klassen en bevroegen leerkrachten en experts. Op basis daarvan ontwikkelden we een eigen educatieve tool: ‘Painted Pause’. Dit is een website die van het digibord een interactieve schilderijengalerij maakt. Het idee is even simpel als effectief. Zodra de leerkracht merkt dat de concentratie in de klas wegzakt, kiest hij/zij een leerling om de tool te starten. Op het scherm kiest de leerling eerst met een digitale high-five tussen ‘actie’ of ‘rust’. 

Vervolgens opent zich een digitaal museum vol prachtige kunstwerken. De leerling in kwestie kiest een schilderij. Met één of twee korte kijkvragen of een raadsel duikt vervolgens de hele klas samen in het kunstwerk. Dit trekt meteen de aandacht van de hele groep en zorgt voor een moment van gezamenlijke focus. Direct daarna volgt er een kort bewegingstussendoortje dat inhoudelijk aansluit bij het schilderij. Denk bijvoorbeeld aan de activiteit ‘De Gekke Knieën’ bij een swingend werk van Keith Haring, waarbij de kinderen op muziek specifieke bewegingen uitvoeren.

Van specifieke hulp naar klasbreed succes 

In eerste instantie hebben wij ‘Painted Pause’ ontworpen om tegemoet te komen aan de noden van leerlingen met ADHD en ASS. Toen we de tool uitgebreid gingen uittesten in verschillende basisscholen, merkten we al snel dat de impact veel groter was dan vooraf gedacht. De resultaten uit onze testperiodes waren ontzettend positief voor onze doelgroep: kinderen met ADHD konden hun fysieke onrust kwijt en leerlingen met ASS bloeiden open door de vaste visuele structuur. 

Maar het mooiste effect? Ook leerlingen zonder ADHD of ASS vonden de kunstpauze fantastisch. Wat begon als een gerichte interventie voor een paar leerlingen, draaide uit op een methode die we nu klassikaal aanbieden als onderdeel van de normale dagindeling. Hierdoor voelt niemand zich buitengesloten of gestigmatiseerd. De sfeer in de klas verbeterde merkbaar en de werkdruk voor de leerkracht nam af.

Een geschilderde pauze 

Ons onderzoek toont aan dat een kort rust- of bewegingsmoment, gekoppeld aan kunst, een waardevolle plaats kan krijgen in de schooldag. Niet alleen leerlingen met ADHD of ASS hebben er baat bij, ook de rest van de klas profiteert van meer rust en een betere concentratie. Een geschilderde pauze blijkt soms precies het duwtje dat leerlingen nodig hebben om weer met volle aandacht verder te leren.