Raven tussen podium en dansvloer
De nacht die zichzelf choreografeert
A real rave isn’t about watching; it’s about
being essential to the moment. The space
should make people feel like this wouldn’t be
happening without them.
Quote van John Leo Gillen, oprichter van Temporary Pleasure
in interview met Tom Pittard van Crack Magazine (2025)
Temporary Pleasure, Choreomania, © Simon Breynaert
Een rave draait niet om kijken, maar om meedoen. Toch duikt de ravecultuur steeds vaker op in theaters, nachtclubs, muziekfestivals en kunstinstellingen. Wat blijft er over van die collectieve energie wanneer de dansvloer een podium wordt of andersom?
Rave is namelijk niet zomaar een stijl, maar een methode om mensen, lichamen, muziek en ruimte met elkaar te verbinden. En die methode verandert zodra het van omgeving verandert. Op de dansvloer ontstaat een wisselspel tussen kijken, bewegen en reageren. Niemand heeft de choreografie ingestudeerd, maar toch ontstaat er iets dat erop lijkt.
Een ruimte zonder muren
Een rave heeft opvallend weinig nodig. Een soundsystem, licht, mensen en een plek kunnen volstaan. De architectuur hoeft zelfs niet vooraf als clubruimte te bestaan.
De ruimte ontstaat terwijl de nacht bezig is.
De dansvloer is geen neutrale doos waarin een evenement plaatsvindt. De beweging van de crowd maakt voortdurend nieuwe ruimtes: hier ontstaat een plek om te dansen, daar een plek om te kijken, verderop een doorgang of een tijdelijk middelpunt. Zodra de aandacht verschuift, verandert ook de ruimte, oftewel: No walls, only fields.
Die gedachte krijgt een radicale vorm in het werk van Temporary Pleasure. Choreomania werd niet opgevat als een voorstelling die toevallig in een club plaatsvindt. De club zelf wordt het performatieve materiaal. Temporary Pleasure werkt met het idee van een nomadische club: een tijdelijke infrastructuur die telkens opnieuw kan ontstaan, afhankelijk van locatie, publiek en omstandigheden.
De ‘amateur’
Een dansende menigte laat zich moeilijk vastleggen in een vaste reeks bewegingen. Sommige lichamen springen, schokken, trillen of herhalen eindeloos dezelfde beweging. Anderen verliezen zich in de massa. Soms lijkt de groep één organisme te worden. Een nieuwe raver krijgt geen choreografie uitgelegd. Die kijkt, voelt en doet mee. Bewegingen verspreiden zich door de menigte en veranderen onderweg. De training, met andere woorden, ís de performance.
Historica en choreografe Kélina Gotman gebruikt hiervoor het begrip fitful bodies: lichamen die beven, dansen, schokken, trillen of zich collectief synchroniseren. Zij leest deze lichamelijke ontregeling als alternatief voor het efficiënte en gecontroleerde lichaam dat de moderne samenleving doorgaans verlangt.
De dansvloer is niet alleen een plaats om aan de dagelijkse werkelijkheid te ontsnappen, maar mede een politieke omgeving waarin lichamen tijdelijk anders mogen functioneren: minder efficiënt, minder voorspelbaar en minder individueel.
Wat niet in het archief past
Hier wordt het begrip critical fabulation van Saidiya Hartman relevant. Hartman ontwikkelde dit begrip vanuit de vraag wat je doet met levens en ervaringen die nauwelijks in historische archieven zijn vastgelegd. Sommige mensen verschijnen uitgebreid in archieven, terwijl anderen vooral worden beschreven als probleem, overtreding of statistiek. Hartman gebruikt verbeelding om zichtbaar te maken wat een archief niet kan vertellen.
Dat werpt een onverwacht licht op de rave(r).
Want wat blijft er over van een nacht die voorbij is? De rave(r) verdwijnt namelijk op het moment dat het gebeurt.
Choreomania probeert die ervaring daarom niet simpelweg na te spelen, maar opnieuw iets van haar lichamelijkheid te laten ontstaan. De performers zijn zogenoemde classically trained ravers: lichamen die zowel choreografische training als de ervaring van de dansvloer dragen. Hun expertise komt uit herhaling, uitputting, improvisatie, oogcontact en het leren lezen van de energie van anderen.
Ze representeren geen “echte raver” voor een publiek. Ze fabuleren een lichaam dat moeilijk te vangen is: technisch getraind én anti-disciplinair, gecontroleerd én ontregeld. De choreografie reconstrueert de rave niet, maar intensiveert eigenschappen die al in die lichamen aanwezig zijn.
Niemand staat op het podium
Een spotlight beweegt door de ruimte. Even wordt één persoon zichtbaar. Rond dat lichaam vormt zich een tijdelijke arena. De aandacht verschuift en de arena verdwijnt. Een nieuwe ontstaat elders.
Het licht bouwt zo geen podium. Het verplaatst het podium voortdurend.
Dit principe wordt zichtbaar in het Danceopticon. Waar een traditionele theaterspotlight een performer uit de massa haalt en de aandacht op één punt concentreert, laat Choreomania het licht door de crowd circuleren. Een danser wordt zichtbaar, anderen reageren en beweging kan zich verspreiden.
Temporary Pleasure, Choreomania, © Simon Breynaert
De choreografie bepaalt daardoor niet wat iedereen moet doen, maar organiseert de omstandigheden waarin iets kan gebeuren. Rave is niet vrij omdat er geen regels zijn, maar omdat diens regels mogelijkheden openen: ruimte maken, reageren, volgen en doorgeven.
De nacht choreografeert zichzelf.
Rave in the spotlights
Precies daar wordt de migratie van rave naar theater interessant.
In Room With A View van (LA)HORDE wordt rave uit diens oorspronkelijke ecologie gehaald en op een podium geplaatst. Wat op de dansvloer vloeibaar en collectief was, wordt daar zichtbaar, geordend en leesbaar. Het publiek kijkt. De performers worden bekeken.
Het theater maakt zichtbaar wat er gebeurt wanneer een praktijk die op circulatie draait, terechtkomt in een systeem van zichtbaarheid. De energie wordt geconcentreerd en vormgegeven en daardoor leesbaarder, maar verliest een deel van diens spontane circulatie. Op de dansvloer dans je met anderen; op het podium voor anderen.
De raver verandert mee.
Op de dansvloer dans je mét anderen. Op het podium dans je vóór anderen.
De rave als methode
De belangrijkste vraag is daarom niet waar een rave plaatsvindt, maar wat het doet.
Ze organiseert aandacht, laat beweging circuleren, maakt tijdelijk ruimte en brengt lichamen in een toestand waarin ze elkaar voortdurend beïnvloeden. Ze creëert een vorm van collectiviteit die niet volledig vooraf kan worden vastgelegd.
In het theater wordt die methode deels een beeld; in Choreomania wordt het opnieuw infrastructuur voor participatie.
De rave blijkt zo minder een plaats dan een techniek van samen-zijn: een tijdelijke manier om een groep mensen te laten voelen dat de nacht niet vóór hen gebeurt, maar door hen. Het moment waarop één lichaam beweegt en een hele ruimte volgt, bestaat alleen zolang iedereen erin zit. Daarna is de nacht voorbij — en begint het elders opnieuw.
Bibliografie
‘171’. Etcetera, z.d. Geraadpleegd 16 oktober 2025. https://e-tcetera.be/171/. Anderson, T., en Philip Kavanaugh. ‘A “rave” review: conceptual interests and analytical shifts in research on rave culture’. Sociology Compass 1 (november 2007): 499-519. https://doi.org/10.1111/j.1751-9020.2007.00034.x. Auslander, Philip. Liveness: performance in a mediatized culture. 3de dr. Routledge, 2022. https://doi.org/10.4324/9781003031314. Bakhtin, M. M. (Mikhail Mikhaĭlovich). Rabelais and his world. With Internet Archive. Bloomington : Indiana University Press, 1984. http://archive.org/details/rabelaishisworld0000bakh. Bal, Mieke. Travelling concepts in the humanities : a rough guide. With Internet Archive. Toronto : University of Toronto Press, 2002. http://archive.org/details/travellingconcep0000balm. Baudrillard, Jean. Simulacra and simulation. Vertaald door Sheila Faria Glaser. The Body, in Theory - Histories of Cultural Materialism. Univ. of Michigan Press, 2019. Bell, Catherine M. Ritual theory, ritual practice. With Internet Archive. New York : Oxford University Press, 1992. http://archive.org/details/ritualtheoryritu0000bell. Benjamin, Walter. ‘The work of art in the age of mechanical reproduction’. In A Museum Studies Approach to Heritage. 2017. https://doi.org/10.4324/9781351226387-29. Bergson, Henri, en F. L. Pogson. Time and free will: an essay on the immediate data of consciousness. George Allen & Unwin, 1910. Bishop, Claire. Artificial hells : participatory art and the politics of spectatorship. With Internet Archive. London ; New York : Verso Books, 2012. http://archive.org/details/artificialhellsp0000bish. Bleeker, Maaike. ‘Dissecting visuality in the theatre — introduction’. In Visuality in the Theatre: The Locus of Looking, onder redactie van Maaike Bleeker. Palgrave Macmillan UK, 2008. https://doi.org/10.1057/9780230583368_1. Bourriaud, Nicolas. Relational aesthetics. With Internet Archive. [Dijon] : Les Presses du réel, 2002. http://archive.org/details/relationalaesthe0000bour. Braidotti, Rosi. ‘Writing as a nomadic subject’. Comparative Critical Studies 11, nr. 2-3 (2014): 163-84. https://doi.org/10.3366/ccs.2014.0122. Breynaert, Simon. ‘Simon Breynaert | visual artist & spatial designer’. Simon Breynaert. Geraadpleegd 25 mei 2026. https://simonbreynaert.com. Browning, Barbara. ‘Choreographing empathy: kinesthesia in performance’. Women & Performance: a journal of feminist theory 23, nr. 1 (2013): 145-46. https://doi.org/10.1080/0740770X.2013.786316. Butler, Judith. Gender trouble: feminism and the subversion of identity. 10. anniversary ed. Routledge, 1999. Caillois, Roger, Meyer Barash, en Roger Caillois. Man, play, and games. 1. Illinois paperback. Univ. of Illinois Press, 2001. Certeau, Michel de. The practice of everyday life. With Internet Archive. Berkeley : University of California Press, 1988. http://archive.org/details/practiceofeveryd00cert. ‘« Choreopolice and choreopolitics » by André Lepecki’. — CCC —, 17 februari 2016. https://communautedeschercheurssurlacommunaute.wordpress.com/choreopoli…. Clements, Lucie, en Sanna M. Nordin-Bates. ‘Inspired or inhibited? Choreographers’ views on how classical ballet training shaped their creativity’. Journal of Dance Education 22, nr. 1 (2022): 1-12. https://doi.org/10.1080/15290824.2020.1744154. 82 Debord, Guy. The society of the spectacle. Vertaald door Donald Nicholson-Smith. Zone Books, 2020. https://doi.org/10.2307/j.ctv1453m69. Deleuze, Gilles, en Gilles Deleuze. Difference and repetition. Columbia Univ. Press, 1994. Deleuze, Gilles, en Felix Guattari. A thousand plateaus. University of Minnesota Press, 1987. http://archive.org/details/AThousandPlateaus_20180115. Dudys, Tori, Celeste E. Orr, en Casey Burkholder. ‘Temporal disobedience: intersex timescapes, chronopolitics and intersex joy’. Feminist Theory 27, nr. 2 (2026): 205-27. https://doi.org/10.1177/14647001251389818. Duncan, Lucas. ‘RAVE creating community : the art of making space by unbuilding’. 3 mei 2023. https://doi.org/10.14288/1.0432044. Etymonline. ‘Amateur - etymology, origin & meaning’. Geraadpleegd 24 mei 2026. https://www.etymonline.com/word/amateur. Evans, Helen. ‘Out of sight, out of mind: an analysis of rave culture’. Geraadpleegd 23 mei 2026. http://hehe.org.free.fr/hehe/texte/rave/. Exhibition Magazine. ‘(LA)HORDE’. Geraadpleegd 24 mei 2026. https://exhibitionmagazine.com/articles/undefined/articles/age-of-conte…. Fabula, Équipe de recherche. ‘About time: temporality in theatre and drama (journal Skenè)’. Text. https://www.fabula.org, Équipe de recherche Fabula, École Normale Supérieure, 45 rue d’Ulm, 75230 Paris Cedex 05, 31 juli 2026. https://www.fabula.org/actualites/133359/about-timetemporality-in-theat…. Ferreira, Pedro Peixoto. ‘When sound meets movement: Performance in Electronic Dance Music’. Leonardo Music Journal 18 (2008): 17-20. https://www.jstor.org/stable/25578110. Fischer-Lichte, Erika. The transformative power of performance: a new aesthetics. Routledge, 2008. https://doi.org/10.4324/9780203894989. Foster, Susan Leigh. ‘Choreographies and choreographers’. In Worlding Dance, onder redactie van Susan Leigh Foster. Palgrave Macmillan UK, 2009. https://doi.org/10.1057/9780230236844_6. Foucault, Michel, en Jay Miskowiec. ‘Of other spaces’. Diacritics 16, nr. 1 (1986): 22-27. https://doi.org/10.2307/464648. Gaillot, Michel. Multiple meaning: techno, an artistic and political laboratory of the present. With JeanLuc Nancy en Michel Maffesoli. Editions Dis voir, 1999. Garcia, Luis-Manuel. ‘On and on: repetition as process and pleasure in electronic dance music’. Music Theory Online 11, nr. 4 (2005). https://www.mtosmt.org/issues/mto.05.11.4/mto.05.11.4.garcia.html. Gilbert, Jeremy. Common ground: democracy and collectivity in an age of individualism. z.d. Glover, Troy. ‘Regulating the rave scene: exploring the policy alternatives of government’. Leisure Sciences - LEISURE SCI 25 (oktober 2003): 307-25. https://doi.org/10.1080/714044493. Goodman, Steve. SONIC WARFARE:sound, affect, and the ecology of fear’. Geraadpleegd 9 april 2026. https://www.academia.edu/1934230/SONIC_WARFARE_Sound_Affect_and_the_Eco… ar. Gotman, Kelina. Choreomania: dance and disorder. Oxford Studies in Dance Theory. Oxford University Press, 2018. http://dx.doi.org/10.1093/oso/9780190840419.001.0001. Hakim Bey. T.A.Z.: the temporary autonomous zone, Ontological Anarchy, Poetic Terrorism. 2003. http://archive.org/details/T.A.Z.TheTemporaryAutonomousZoneOntologicalA… sm. 83 Hall, Stuart. ‘THE SPECTACLE OF THE ’ OTHER ’’. 2003. https://www.semanticscholar.org/paper/THE-SPECTACLE-OF-THE-%27-OTHER-%27- Hall/8f2bdd24856d1388531ee8232d108b67df30ee1b. Hartman, Saidiya. ‘Venus in two acts’. Small Axe: A Caribbean Journal of Criticism 12, nr. 2 (2008): 1- 14. https://doi.org/10.1215/-12-2-1. Hartogsohn, Ido. ‘Constructing drug effects: a history of set and setting, 2017’. Geraadpleegd 10 april 2026. https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/2050324516683325. Hebdige, Dick. Hiding in the light : on images and things. With The Archive of Contemporary Music. London ; New York : Routledge, 1988. http://archive.org/details/hidinginlightoni00hebd. Hebdige, Dick. Subculture: the meaning of style. New Accents. Routledge, 1991. Hero. ‘Temporary Pleasure have transformed the barbican car park into a boy racer club’. Geraadpleegd 21 mei 2026. https://hero-magazine.com/article/278010/joyride-temporary-pleasure. ‘Horst Arts and Music’. Geraadpleegd 21 mei 2026. https://www.horstartsandmusic.com/. ‘How to build a club • a talk with rave architecture collective Temporary Pleasure | Minimal Collective’. Geraadpleegd 22 mei 2026. https://www.minimalcollective.digital/editorial/how-to-build-a-club. Https://Numeridanse.Com/. ‘Room with a view • Numeridanse’. Geraadpleegd 23 mei 2026. https://numeridanse.com/en/publication/room-with-a-view/. Huizinga, Johan. Homo ludens : a study of the play element in culture. With Duke University Libraries. New York : Roy Publishers, 1950. http://archive.org/details/homoludensstudyo1950huiz. Hutson, Scott R. The rave: spiritual healing in modern western subcultures. z.d. ‘Instagram’. Geraadpleegd 25 mei 2026. https://www.instagram.com/jinomrtz/. Instagram. ‘Classically trained ravers’. Geraadpleegd 19 mei 2026. https://www.instagram.com/p/DF2nkTBMl4x/?img_index=1. Jay, Martin. ‘Scopic regimes of modernity’. In Force Fields. Routledge, 1993. Kavanaugh, Philip, en T. Anderson. ‘Solidarity and drug use in the electronic dance music scene’. The Sociological Quarterly 49 (januari 2008): 181-208. https://doi.org/10.1111/j.1533- 8525.2007.00111.x. Kunstenpunt. ‘Kroniek publiek: de kunst van het feesten’. Kunstenpunt, 6 februari 2024. https://www.kunsten.be/nu-in-de-kunsten/kunst-en-nightlife-de-kunst-van…. Lafleur, Sylvain. ‘Foucault, la communication et les dispositifs’. Communication. Information médias théories pratiques, nr. vol. 33/2 (déc 2015). https://doi.org/10.4000/communication.5727. ‘(LA)HORDE’. Geraadpleegd 23 mei 2026. https://collectiflahorde.com/. ‘(LA)HORDE: “Dance is that sensitive political space”’. Villa Albertine, z.d. Geraadpleegd 23 mei 2026. https://villa-albertine.org/va/magazine/lahorde/. Lanska, Douglas J. ‘The dancing manias: psychogenic illness as a social phenomenon’. Frontiers of Neurology and Neuroscience 42 (2018): 132-41. https://doi.org/10.1159/000475719. Latour, Bruno. Reassembling the social: an introduction to actor-network-theory. 1. publ. in pbk. Clarendon Lectures in Management Studies. Oxford Univ. Press, 2007. Le Louvre. ‘Imprisoned in Stone’. Geraadpleegd 24 mei 2026. https://www.louvre.fr/en/explore/visitortrails/the-louvre-s-masterpiece…. Ledesma, Charles De. ‘Weekend societies: electronic dance music festivals and event-cultures (Graham St John, Ed.)’. Dancecult: Journal of Electronic Music and Dance Culture 10, nr. 1 (2018). https://dj.dancecult.net/index.php/dancecult/article/view/1109. Lefebvre, Henri, Donald Nicholson-Smith. The production of space. Reprinted. Blackwell, 1997. 84 Leman, Marc, Jeska Buhmann, en Edith Van Dyck. ‘The empowering effects of being locked into the beat of the music’. In Body, Sound and Space in Music and beyond : Multimodal Explorations. Routledge, 2017. http://hdl.handle.net/1854/LU-8502706. Lepecki, André. ‘Choreography as apparatus of capture’. TDR/The Drama Review 51, nr. 2 (2007): 119- 23. https://doi.org/10.1162/dram.2007.51.2.119. Malbon, Ben. Clubbing: dancing, ecstasy, vitality. Routledge, 1999. Manning, Erin. Relationscapes: movement, art, philosophy. Technologies of Lived Abstraction. MIT Press, 2009. ‘Margherita Petti | LinkedIn’. Geraadpleegd 25 mei 2026. https://www.linkedin.com/in/margherita-petti837107167/?locale=en. Marinis, Marco De. ‘Barba, the third theatre and the discovery of theatre anthropology’. Journal of Theatre Anthropology, nr. 3-4 (2024): 21-31. https://doi.org/10.7413/2724-623X052. Massumi, Brian. Parables for the virtual : movement, affect, sensation. With Internet Archive. Durham, NC : Duke University Press, 2002. http://archive.org/details/parablesforvirtu0000mass. Mauss, Marcel, en Marcel Mauss. Les techniques du corps. Classiques des sciences sociales. J.-M. Tremblay, 2002. https://doi.org/10.1522/cla.mam.tec. McDonough, Tom. Guy Debord and the situationist international: texts and documents. October Books. The MIT Press, 2004. McKinney, Joslin. ‘Scenographic materialism, affordance and extended cognition in Kris Verdonck’s ACTOR #1’. Theatre & Performance Design 1, nr. 1-2 (2015): 79-93. https://doi.org/10.1080/23322551.2015.1024952. McNeill, William Hardy. Keeping together in time : dance and drill in human history. Harvard university press, 1995. https://lib.ugent.be/catalog/rug01:000436333. Michel Foucault, Richard Howard. Madness and civilization: a history of insanity in the age of reason. With Internet Archive. Tavistock Publications, 1965. http://archive.org/details/madnesscivilizat0000mich. Mixmag Asia. ‘An exploration of the evolution of nightclub architecture since the 1960s’. Geraadpleegd 9 mei 2026. https://mixmag.asia/feature/exploring-evolution-nightclub-architecture-…. MokaMag. ‘Room with a view | création de Rone & (la) Horde’. Geraadpleegd 23 mei 2026. https://www.moka-mag.com/articles/room-with-a-view. Mulvey, Laura. ‘Visual pleasure and narrative cinema’. Screen 16, nr. 3 (1975): 6-18. https://doi.org/10.1093/screen/16.3.6. Newson, Martha, Ragini Khurana, Freya Cazorla, en Valerie van Mulukom. ‘“I get high with a little help from my friends” - How raves can invoke identity fusion and lasting co-operation via transformative experiences’. Frontiers in Psychology 12 (september 2021): 719596. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2021.719596. Odland, Bruce, en Sam Auinger. ‘Reflections on the sonic commons’. Leonardo Music Journal 19, nr. 1 (2009): 63-68. https://muse.jhu.edu/pub/6/article/363702. O’Doherty, Brian. Inside the white cube: the ideology of the gallery space. 1st book ed. Lapis Press, 1986. Office Magazine. ‘The body does not lie: (LA)HORDE’. 14 november 2023. https://officemagazine.net/body-does-not-lie-lahorde. O’Grady, Alice. ‘Spaces of play: the spatial dimensions of underground club culture and locating the subjunctive’. Dancecult 4 (april 2012): 86-106. https://doi.org/10.12801/1947-5403.2012.04.01.04. 85 Ott, Brian, en Bill Herman. ‘Mixed messages: resistance and reappropriation in rave culture’. Western Journal of Communication - WEST J COMM 67 (september 2003): 249-70. https://doi.org/10.1080/10570310309374771. P Carse, James. Finite and infinite games. 2020. http://archive.org/details/james-p-carse-finite-andinfinite-games. Peter, Beate. Rave journeys: intimacy, liminality, and the changing notion of home. 2020. https://doi.org/10.5040/9781501352331.0010. PIN–UP | MOVEMENT IN THE METAVERSE: AN INTERVIEW WITH (LA)HORDE. ‘PIN–UP | MOVEMENT IN THE METAVERSE: AN INTERVIEW WITH (LA)HORDE’. Geraadpleegd 23 mei 2026. https://pinupmagazine.org/articles/la-horde-interview. Pittard, Tom. ‘“Temporary Pleasure” have turned the carpark rave into art’. Crack Magazine, z.d. Geraadpleegd 19 mei 2026. https://crackmagazine.net/article/long-reads/temporary-pleasure-feelthe…. Preciado, Beatriz. ‘Pharmaco‐pornographic politics: towards a new gender ecology’. Parallax 14, nr. 1 (2008): 105-17. https://doi.org/10.1080/13534640701782139. Rancière, Jacques. The emancipated spectator. Vertaald door Gregory Elliott. Verso, 2009. http://archive.org/details/the-emancipated-spectator-ranciere. Rancière, Jacques. The politics of aesthetics : the distribution of the sensible. With Internet Archive. London ; New York : Continuum, 2006. http://archive.org/details/politicsofaesthe0000ranc. Rave off : politics and deviance in contemporary youth culture. With Internet Archive. Aldershot, Hants., England ; Brookfield, Vt. : Avebury, 1993. http://archive.org/details/raveoffpoliticsd0000unse. Reynolds, Simon. Energy flash : a journey through rave music and dance culture. With Internet Archive. Berkeley, CA : Soft Skull Press, 2012. http://archive.org/details/energyflashjourn0000reyn. ‘Room with a view | Ballet national de Marseille’. Geraadpleegd 24 mei 2026. https://ballet-demarseille.com/en/activites/room-with-a-view. ‘Room with a view | Le Grand T’. Geraadpleegd 24 mei 2026. https://www.legrandt.fr/programme/spectacle/room-view. ‘Room with a view – clip | Ballet national de Marseille’. Geraadpleegd 23 mei 2026. https://ballet-demarseille.com/en/activites/room-with-a-view-clip. ‘Room with a view - RONE X (LA) HORDE / Ballet national de Marseille’. Etcetera, z.d. Geraadpleegd 10 februari 2026. https://e-tcetera.be/room-with-a-view-rone-x-la-horde-ballet-national-d…. ‘Room with a view - Rone x (LA)HORDE / Ballet national de Marseille - archief 2023 | DE SINGEL’. Geraadpleegd 23 mei 2026. https://desingel.be/en/programme/dance/rone-x-lahorde-balletnational-de…. Rose, Janus. ‘Why we rave’. VICE, 28 februari 2023. https://www.vice.com/en/article/why-we-ravemckenzie-wark-techno-raving-…. Routledge & CRC Press. ‘Electronica, dance and club music’. Geraadpleegd 9 april 2026. https://www.routledge.com/Electronica-Dance-and-Club-Music/Butler/p/boo…. Royce, Anya Peterson. The anthropology of dance. With Internet Archive. Bloomington : Indiana University Press, 1977. http://archive.org/details/anthropologyofda00anya. SAGE Publications Ltd. ‘For space’. 29 maart 2026. https://uk.sagepub.com/en-gb/eur/forspace/book227109. ‘SARMA: “If I can’t dance I don’t want to be part of your revolution.”’ Geraadpleegd 23 mei 2026. http://sarma.be/docs/654. 86 St. John, Graham. Rave culture and religion. Routledge Advances in Sociology. Taylor and Francis, 2003. St John, Graham. Technomad: global raving countercultures. Equinox Publishing, 2009. Takahashi, Melanie, en Tim Olaveson. ‘Music, dance and raving bodies: raving as spirituality in the central canadian rave scene’. Journal of Ritual Studies 17, nr. 2 (2003): 72-96. https://www.jstor.org/stable/44368995. Taussig, Michael T. Mimesis and alterity : a particular history of the senses. With Internet Archive. New York : Routledge, 1993. http://archive.org/details/mimesisalterityp0000taus. Taylor, Jodie, Andy Bennett, en Ian Woodward. Festivalisation of culture. 2014. Temporary Pleasure. ‘A_Timeline_of_Ephemeral_Spaces_in_Club_Culture---[temporarypleasure.com]’. Geraadpleegd 19 mei 2026. https://drive.google.com/file/d/19R8AEcwJaE2KLkCQkIMn3xX6cDmN_dou/view?… acebook. ‘Temporary Pleasure (@temporary.pleasure) • Photos et vidéos instagram’. 9 juli 2025. https://www.instagram.com/temporary.pleasure/. ‘THE DANCE ENTHUSIAST ASKS: (LA)HORDE Brings “Age of content” to BAM Brooklyn’. Geraadpleegd 23 mei 2026. http://www.dance-enthusiast.com/features/the-dance-enthusiastasks/view/…. The Face. ‘Temporary Pleasure are the rave architects documenting history’s…’. 27 april 2023. https://theface.com/music/temporary-pleasure-rave-architecht-workshops-…. ‘Theorie van de dérive’. Etcetera, z.d. Geraadpleegd 22 mei 2026. https://e-tcetera.be/theorie-van-dederive/. Thornton, Sarah (Sarah L. ). Club cultures : music, media and subcultural capital. With Internet Archive. Cambridge, UK : Polity Press, 1995. http://archive.org/details/clubculturesmusi0000thor_o2v2. Times, The Brussels. ‘“Brussels is facing a nightlife crisis” as club closures rock capital’. Geraadpleegd 9 april 2026. https://www.brusselstimes.com/1877236/brussels-is-facing-a-nightlife-cr…. Tindemans, Loïc. Creating otherworldliness: a historical overview of and reflections on clubspaces. 1 januari 2022. https://www.academia.edu/89042192/Creating_otherworldliness_a_historica… eflections_on_clubspaces. Turner, Victor. From ritual to theatre: the human seriousness of play. 5. print. Performance Studies Series 1. PAJ Publ, 2004. Turner, Victor. The ritual process: structure and anti-structure. 7. print., 1. publ. Cornell paperbacks 1977. The Lewis Henry Morgan Lectures 1966. Cornell Univ. Pr, 1991. VICE, reg. La renaissance des raves illégales en Grande-Bretagne : INTERDITE. 2016. 37:49. https://www.youtube.com/watch?v=h3t3YnVgY9k. ‘Watch our new documentary on the UK’s illegal rave renaissance’. VICE, 23 mei 2016. https://www.vice.com/en/article/locked-off-uk-clive-martin-illegal-ware…. Wright, George. ‘Rave culture as survival’. Big Issue North, 23 januari 2023. https://www.bigissuenorth.com/centre-stage/2023/01/rave-culture-as-surv…. Yánez, Jorge Poveda, Beatriz Herrera Corado, en Annelies Van Assche. ‘Presence rewired: the rematerialisation of digital dance from the sweatshop to the pixel’. Body & Society 31, nr. 4 (2025): 63-88. https://doi.org/10.1177/1357034X251389881.
